و هل أنا الا من غزيّة ان غوت * غويت و ان ترشد غزيّة ارشد « 1 » ( 1 ) واقدى مىگويد : عهدنامه در آخر صفر نوشته شد و فرصت مقرّر ، آخر رمضان هشت ماه تا وقت ملاقات داوران تعيين شد . سپس مردم كشتگان خود را دفن كردند و هر دو گروه حركت كردند ؛ امير المؤمنين به سمت كوفه رفت و معاويه به شام برگشت . ( 2 ) ابن عباس گويد : معاويه به شام برگشت در حالى كه مردم شام اتفاق نظر داشتند ولى على ( ع ) به همراه اختلاف و آشوبها به كوفه مراجعت كرد . ( 3 ) داستان خوارج هشام بن محمد گويد : همين كه على ( ع ) وارد كوفه شد ، خوارج از آن حضرت كناره گرفتند و شمار آنها دوازده هزار نفر بود ، همگى به حروراء آمدند و در آنجا منزل گزيدند - حروراء روستايى است در سرزمين نهروان كه جمعيتش كم و زياد مىشد - حروريه « 2 » به آنجا منسوبند ، و سخن‌گويشان ندا داد كه امير جنگ شبث بن ربعى تميمى و امير نماز ؛ عبد اللّه بن كوّاء يشكرى است و فرياد زدند كه حكمى جز حكم خدا نيست « لا حكم إلا للّه » على ( ع ) با شنيدن اين سخن فرمود : « كلمهء حقّى است كه ارادهء باطل از آن دارند » و عبد اللّه بن عبّاس به على ( ع ) عرض كرد : شما به پيكار ايشان مشتاب تا من بروم و برگردم ، عبد اللّه نزد ايشان رفت ، گفتند : ابن عبّاس ! چه كسى تو را فرستاده است ؟ گفت : من از نزد مهاجران و انصار و

--> ( 1 ) اين شعر مال دريد بن صمّه است و غزية نام قبيله‌اى است ( لسان العرب ج 15 ، ص 125 ) - م . يعنى : آيا من كسى جز فردى از قبيلهء غزيّه هستم كه اگر گمراه باشند ، گمراهم و اگر قبيله غزيه در هدايت باشند من هم در هدايتم . ( 2 ) « حروريه از خوارجند ، حروراء دهى در نزديكى كوفه و در دو ميل به فاصله از آن است چون خوارج پس از مراجعت از صفين در آنجا گرد آمدند از اين رو به حروريه موسوم شدند . سردار آنان در آن روز عبد اللّه بن كوّاء و شيث بن ربعى بود چون حضرت على دلايل خود را برايشان روشن كرد ابن كواء با ده تن از سواران خود پيش آمد و زينهار طلبيد و ديگر خوارج روى به نهروان نهادند . حروريه قائل به تكفير امّت اسلام و تبرّى از على و عثمان و دوستى شيخين شدند . اموال و زنان مخالفان خود را حلال و تنها معتقد به قرآن و سنّت را اصلا قبول ندارند . . . ايشان با شلوار نماز نگزارند . . . » . ( فرهنگ فرق اسلامى ، ص 152 - 153 ) - م .